چاقی، استرس، ژنتیک و غذا‌های پرکالری زمینه‌ساز ابتلا به دیابت

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان، دکتر زهرا فرهنگیان، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم توضیح داد: بالا بودن مداوم قند خون، با گذشت زمان به تمام ارگان‌های بدن آسیب می‌رساند و عوارض جدی قلبی عروقی، کلیوی، چشمی و عصبی را ایجاد می‌کند. سازمان جهانی بهداشت نیز به‌درستی از دیابت به عنوان یک اپیدمی خاموش نام برده است، چرا که بی‌صدا رشد می‌کند و بسیاری از مبتلایان از بیماری خود بی‌اطلاع هستند.

دکتر فرهنگیان با استناد به آمار نگران‌کننده در ایران عنوان کرد: شیوع دیابت در جمعیت بزرگسال کشور حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد گزارش شده است و نزدیک به ۲۵ درصد افراد نیز در مرحله پیش‌دیابت به سر می‌برند؛ از آنجا که نیمی از بیماران دیابتی به دلیل بی‌علامت بودن مرحله ابتدایی بیماری، از وضعیت خود خبر ندارند و تنها زمانی متوجه می‌شوند که قند خون به شدت بالا رفته یا دچار عوارض برگشت‌ناپذیر شده‌اند، این مسئله زنگ خطر محسوب می‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز ضمن ابراز نگرانی از کاهش سن ابتلا به دیابت نوع ۲ عنوان کرد: دیابت نوع ۲، بیشترین درصد ابتلا را به خود اختصاص داده و تقریبا ۹۰ درصد بیماران دیابتی در این دسته قرار می‌گیرند؛ این بیماری مختص میانسالان نیست و به دلیل چاقی، بی‌تحرکی و تغذیه نامناسب در کودکان و جوانان نیز به طور فزاینده‌ای دیده می‌شود.

دکتر فرهنگیان در ادامه، سیاست «پیشگیری بهتر از درمان» را سنگ بنای مقابله با دیابت دانست و تأکید کرد: تمامی افراد بالای ۳۰ سال باید غربالگری دیابت را انجام دهند. افرادی که دارای شاخص توده بدنی بالای ۲۵، سابقه خانوادگی دیابت در بستگان درجه یک، بیماری‌های قلبی عروقی، بی‌تحرکی، فشار خون بالا، چربی خون یا سابقه دیابت بارداری هستند، باید با حساسیت بیشتری تحت نظر پزشک قرار بگیرند.

این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم ادامه داد: اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب، رکن اصلی مدیریت این بیماری است. حذف قند‌های ساده، نوشیدنی‌های شیرین و چربی‌های اشباع و جایگزینی آن با سبزیجات و حبوبات ضروری است. اگر فرد دچار چاقی است، با فعالیت بدنی وزن خود را کنترل کند، انجام حداقل ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیاده‌روی سریع در ۵ روز هفته، داشتن خواب منظم (حداقل ۸ ساعت) و کنترل استرس و اضطراب از ارکان اصلی این مسیر محسوب می‌شود.

وی در ادامه، به ارتباط دوطرفه دیابت و افسردگی اشاره کرد و توضیح داد: درمان مشکلات روحی بسیار حائز اهمیت است؛ اضطراب و افسردگی با کاهش انگیزه، پایبندی به درمان و کنترل قند خون را دشوار می‌کند و از سوی دیگر، دیابت نیز احتمال ابتلا به مشکلات روحی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، ارزیابی روانی _ اجتماعی بیماران دیابتی باید به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر از مراقبت‌های این بیماران در نظر گرفته شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز افزود: حدود ۲۵ درصد از بیماران دیابتی که مشکلات اعصاب و روان عامل ابتلای آنها به این بیماری می‌باشد، ممکن است دچار عارضه خطرناک زخم پای دیابتی شوند. دیابت شایع‌ترین علت قطع عضو غیرتصادفی اندام تحتانی است. خشکی پوست، درگیری عصبی، اختلال خون‌رسانی به پا و ضعف سیستم ایمنی دست به دست هم می‌دهند تا یک زخم ساده به فاجعه قطع عضو پا منجر شود.

دکتر فرهنگیان تأکید کرد: بیماران می‌توانند با چند اقدام ساده، اما حیاتی، به راحتی از این عارضه پیشگیری کنند؛ معاینه روزانه پا به ویژه لابه‌لای انگشتان، شستشو و خشک کردن دقیق، استفاده از مرطوب‌کننده، کوتاه کردن صحیح ناخن‌ها، پوشیدن کفش مناسب، اجتناب از راه رفتن با پای برهنه و جدی گرفتن کوچک‌ترین زخم، از جمله این راهکارهاست. همچنین، ترک سیگار و کنترل دقیق قند خون نیز به عنوان عوامل کلیدی در پیشگیری از قطع عضو محسوب می‌شوند.

این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم ادامه داد: این باور که دیابت فقط ناشی از مصرف شیرینی زیاد است، کاملاً نادرست می‌باشد. افزایش وزن، استرس، ژنتیک و زیاده‌روی در مصرف هر ماده پرکالری مانند برنج، نان و ماکارونی نیز می‌تواند به دیابت منجر شود. همچنین این تصور که افزایش اندک قند خون بی‌خطر بوده، فاجعه‌بار است؛ زیرا حتی افزایش ناچیز قند نیز در طول زمان همان عوارض مخرب قند‌های بسیار بالا را بر عروق و اعصاب باقی می‌گذارد. همچنین، این باور که افراد لاغر و یا جوان به دیابت مبتلا نمی‌شوند، اشتباه است و هیچ‌کس از ابتلا به این بیماری در امان نمی‌باشد.

وی با هشدار نسبت به رفتار‌های خودسرانه در درمان، خاطرنشان کرد: خودداری از مصرف دارو به بهانه شیمیایی بودن آن و پناه بردن به دمنوش‌های گیاهی، بیمار را مستقیماً به سوی عوارض جبران‌ناپذیر دیابت سوق می‌دهد و درمان‌های گیاهی هرگز جایگزین دارو‌های تجویزی پزشک نیستند؛ همچنین یکی از خطرناک‌ترین باور‌ها نیز قطع خودسرانه دارو پس از کنترل قند خون است.

دکتر فرهنگیان با بیان اینکه بیماران دیابتی باید این بیماری را حتما جدی بگیرند، تصریح کرد: متأسفانه در حال حاضر درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد و مدیریت این بیماری، مادام‌العمر است؛ بعبارتی یعنی بیمار باید خود را عضو اصلی تیم درمان بداند و با دریافت آموزش‌های صحیح، از باور‌های نادرست فاصله بگیرد.