پخش زنده
امروز: -
سلامت هوشمند؛ از ثبت داده تا پیشبینی بحران
نظام سلامت کشور در مسیر تحولی تدریجی، از دیجیتالیسازی خدمات و ثبت الکترونیکی اطلاعات به سوی «سلامت هوشمند» در حرکت است تا با بهرهگیری از تحلیلهای پیشرفته و ابزارهای تصمیمیار، رویکرد درمان را از حالت واکنشی به نظامی پیشگیرانه، دادهمحور و شخصیسازیشده تغییر دهد.
اصغر رضانژاد، مشاور رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور و عضو کمیسیون سلامت دیجیتال این سازمان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری صداوسیما، با تشریح مسیر گذار از سلامت الکترونیک به سلامت هوشمند، تأکید کرد: هوشمندسازی نظام سلامت صرفاً به افزایش تعداد سامانهها یا استفاده از فناوریهای جدید محدود نمیشود؛ بلکه هدف اصلی، استفاده مؤثر از داده و فناوری برای بهبود تصمیمگیری، ارتقای کیفیت خدمات و بهبود وضعیت سلامت مردم است.سلامت الکترونیک؛ آغاز عبور از فرایندهای کاغذی
رضانژاد با اشاره به نخستین مراحل تحول دیجیتال در حوزه سلامت گفت: حرکت از نظامهای سنتی به سمت سلامت الکترونیک، عمدتاً با الکترونیکی شدن اطلاعات و فرایندها آغاز شد.
وی افزود: در این مرحله، اطلاعاتی که پیشتر بهصورت کاغذی ثبت و نگهداری میشدند، به سامانههای الکترونیکی منتقل شدند و خدماتی مانند ثبت اطلاعات بیماران، نسخهنویسی الکترونیکی، نوبتدهی و ثبت سوابق پزشکی، بهتدریج شکل دیجیتال پیدا کردند.
به گفته رضانژاد، این مرحله گام مهمی در تحول نظام سلامت محسوب میشود، اما الکترونیکی شدن اطلاعات بهتنهایی به معنای هوشمند شدن نظام سلامت نیست.
وی گفت: ممکن است یک مجموعه تعداد زیادی سامانه الکترونیکی داشته باشد و حجم زیادی از اطلاعات را نیز ثبت کند، اما اگر دادهها پراکنده باشند، ارتباط مؤثری میان سامانهها وجود نداشته باشد و اطلاعات به دانش و تصمیم تبدیل نشوند، هنوز نمیتوان آن نظام را هوشمند دانست.
سلامت دیجیتال؛ گسترش نقش فناوری در خدمات سلامت
با توسعه زیرساختهای ارتباطی و ظهور فناوریهای جدید، نقش ابزارهای دیجیتال در نظام سلامت گستردهتر شد و مفهوم سلامت دیجیتال شکل گرفت.
عضو کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانهای کشور گفت: در این مرحله، فناوری دیجیتال تنها برای ثبت اطلاعات به کار نمیرود، بلکه در بخشهای مختلف ارائه خدمات، ارتباط میان ذینفعان و مدیریت فرایندهای سلامت نقش پیدا میکند.
وی افزود: ارائه خدمات از راه دور، استفاده از ابزارهای همراه، گسترش سامانههای اطلاعاتی و ایجاد بسترهای جدید برای دسترسی به خدمات، بخشی از ظرفیتهایی است که در مسیر توسعه سلامت دیجیتال ایجاد میشود.
با این حال، مرحله بعدی تحول، زمانی شکل میگیرد که دادههای تولیدشده در این محیط دیجیتال، از حالت اطلاعات پراکنده خارج و به منبعی برای تحلیل، پیشبینی و تصمیمگیری تبدیل شوند.
نقطه تحول؛ از داده به دانش و تصمیم
رضانژاد، تفاوت اصلی میان دیجیتالیسازی و هوشمندسازی را در نحوه استفاده از دادهها دانست و گفت: دیجیتالیسازی، اطلاعات را از قالبهای سنتی به محیطهای دیجیتال منتقل میکند، اما هوشمندسازی زمانی شکل میگیرد که دادهها تحلیل شوند و نتیجه این تحلیل در تصمیمگیری و اقدام مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: به بیان ساده، مسیر هوشمندسازی از داده آغاز میشود، اما به داده ختم نمیشود. داده باید به اطلاعات، اطلاعات به دانش و دانش به تصمیم و اقدام تبدیل شود.
این کارشناس حوزه سلامت دیجیتال گفت: اگر سامانهای تنها اطلاعات بیمار را ثبت کند، یک ابزار دیجیتال محسوب میشود، اما زمانی که بتواند با تحلیل سوابق، اطلاعات مرتبط را در اختیار ارائهدهنده خدمت قرار دهد و در تصمیمگیری کمک کند، وارد مرحلهای بالاتر از تحول دیجیتال شدهایم.
وی تأکید کرد: سلامت هوشمند در واقع، توان استفاده هدفمند از داده و فناوری برای اتخاذ تصمیمهای بهتر در سطح فرد، سازمان و نظام سلامت است.
از درمان پس از بیماری تا پیشگیری پیش از بحران
یکی از مهمترین تغییراتی که در مسیر حرکت به سمت سلامت هوشمند دنبال میشود، تغییر رویکرد از واکنش به پیشگیری و پیشبینی است.
رضانژاد گفت: در بسیاری از الگوهای سنتی، زمانی وارد عمل میشویم که فرد دچار بیماری یا مشکل شده است؛ مراجعه صورت میگیرد، تشخیص انجام میشود و سپس درمان آغاز میشود.
وی افزود: در سلامت هوشمند، تلاش میشود با استفاده از دادههای معتبر و تحلیل آنها، عوامل خطر زودتر شناسایی شوند و پیش از آنکه یک مسئله به بیماری یا بحران تبدیل شود، امکان مداخله فراهم شود.
این رویکرد میتواند نظام سلامت را به سمت شناسایی زودهنگام مخاطرات و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد هدایت کند.
به گفته رضانژاد، ارزش اصلی فناوری زمانی آشکار میشود که بتواند به نظام سلامت کمک کند تا «زودتر ببیند، دقیقتر تحلیل کند و بهموقع تصمیم بگیرد».
داده؛ زیربنای سلامت هوشمند
مشاور رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، داده را یکی از اصلیترین پایههای سلامت هوشمند دانست و گفت: بدون داده قابل اعتماد، استاندارد و قابل استفاده، امکان ایجاد هوشمندی واقعی وجود ندارد.
وی افزود: در نظام سلامت، دادهها از منابع مختلفی تولید میشوند و چالش اصلی این است که این دادهها بتوانند در یک چارچوب مشخص، امن و استاندارد مورد استفاده قرار گیرند.
رضانژاد تأکید کرد: افزایش حجم داده بهتنهایی ارزش ایجاد نمیکند. داده زمانی ارزشمند است که کیفیت مناسب داشته باشد، قابل فهم و تحلیل باشد و بتواند به تصمیم و اقدام منجر شود.
وی گفت: یکی از مسیرهای اصلی تحول هوشمند، حرکت از «انباشت داده» به سمت «مدیریت و بهرهبرداری هوشمند از داده» است.
پرونده الکترونیک؛ زیرساختی برای مسیر هوشمندی
پرونده الکترونیک سلامت نیز در این مسیر نقش مهمی دارد، اما به گفته رضانژاد، نباید آن را مقصد نهایی تحول دانست.
وی گفت: پرونده الکترونیک میتواند بستری برای ثبت و تجمیع اطلاعات باشد، اما زمانی ارزش آن افزایش پیدا میکند که اطلاعات موجود بتوانند، با رعایت ضوابط قانونی و الزامات امنیتی، در خدمت ارائه بهتر خدمات و تصمیمگیری دقیقتر قرار گیرند.
رضانژاد افزود: سلامت هوشمند نیازمند آن است که دادههای معتبر و بههنگام در زمان مناسب در اختیار افراد و نهادهای دارای صلاحیت قرار گیرد.
وی تأکید کرد: هرگونه استفاده از اطلاعات سلامت باید همراه با رعایت اصول محرمانگی، امنیت و حفاظت از حریم خصوصی مردم باشد.
هوش مصنوعی؛ موتور کمکی، نه جایگزین انسان
هوش مصنوعی یکی از مهمترین فناوریهایی است که میتواند در توسعه سلامت هوشمند نقشآفرینی کند، اما رضانژاد معتقد است نگاه به این فناوری باید واقعبینانه باشد.
وی گفت: هوش مصنوعی میتواند در تحلیل حجم زیادی از دادهها، شناسایی الگوها، پشتیبانی از تصمیمگیری و افزایش سرعت تحلیل مؤثر باشد، اما نباید تصور شود که فناوری جایگزین کامل نیروی انسانی و متخصصان خواهد شد.
عضو کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانهای کشور افزود: در حوزه سلامت، تصمیمهای مهم با جان و سلامت انسانها ارتباط دارد و به همین دلیل، مسئولیتپذیری، نظارت انسانی، اخلاق حرفهای و سازوکارهای مشخص حکمرانی باید همواره مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: فناوری باید توان انسان را افزایش دهد، نه اینکه مسئولیتپذیری انسانی را از میان ببرد.
سلامت هوشمند؛ فراتر از یک پروژه فناوری اطلاعات
یکی از مهمترین نکاتی که در مسیر هوشمندسازی سلامت باید مورد توجه قرار گیرد، نگاه فرابخشی به این موضوع است.
رضانژاد گفت: سلامت هوشمند نباید صرفاً یک پروژه فناوری اطلاعات تلقی شود؛ زیرا موضوع اصلی، تحول در شیوه ارائه خدمات، تصمیمگیری، مدیریت منابع و حکمرانی سلامت است.
وی افزود: اگر هدف صرفاً خرید نرمافزار یا ایجاد سامانه باشد، ممکن است هزینههای زیادی انجام شود، اما تحول واقعی در نظام سلامت شکل نگیرد.
به گفته وی، ابتدا باید مسئله مشخص شود، سپس فرایندها بررسی و اصلاح شوند، دادههای مورد نیاز تعریف شوند و در مرحله بعد، فناوری متناسب با نیاز انتخاب و به کار گرفته شود.
وی تأکید کرد: فناوری باید در خدمت حل مسئله باشد، نه اینکه ابتدا فناوری انتخاب شود و سپس برای آن به دنبال مسئله بگردیم.
سلامت هوشمند و عدالت در دسترسی
تحول دیجیتال در حوزه سلامت زمانی موفق خواهد بود که بتواند دسترسی عادلانهتری به خدمات ایجاد کند.
رضانژاد گفت: یکی از نگرانیها این است که فناوری، شکاف میان گروههای مختلف جامعه را افزایش دهد. بنابراین باید بهگونهای برنامهریزی شود که توسعه خدمات دیجیتال و هوشمند، به بهبود دسترسی مناطق محروم، سالمندان و افرادی که دسترسی محدودتری به خدمات دارند نیز کمک کند.
وی افزود: فناوری زمانی موفق است که دسترسی به خدمات سلامت را برای مردم آسانتر، سریعتر و کارآمدتر کند.
به گفته وی، یکی از شاخصهای مهم ارزیابی سلامت هوشمند باید این باشد که آیا فناوری توانسته کیفیت و دسترسی به خدمات را برای همه گروههای جامعه بهبود دهد یا خیر.
اعتماد عمومی؛ شرط موفقیت سلامت هوشمند
رضانژاد با تأکید بر اهمیت اعتماد مردم گفت: دادههای سلامت، از حساسترین و خصوصیترین دادههای افراد هستند و حفاظت از این اطلاعات باید یکی از اصول اساسی در توسعه سلامت هوشمند باشد.
وی افزود: مردم باید اطمینان داشته باشند که اطلاعات آنها در چارچوبهای قانونی و مشخص استفاده میشود و امنیت و محرمانگی دادههایشان مورد حفاظت قرار دارد.
مشاور رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور گفت: اگر اعتماد عمومی ایجاد نشود، حتی پیشرفتهترین زیرساختها و فناوریها نیز نمیتوانند مسیر تحول سلامت هوشمند را بهدرستی طی کنند.
آینده؛ نظامی که زودتر میبیند و بهتر تصمیم میگیرد
رضانژاد در پایان گفت: آینده نظام سلامت به سمت استفاده گستردهتر و هدفمندتر از داده و فناوری حرکت میکند، اما هوشمندی واقعی تنها با خرید تجهیزات یا افزایش تعداد سامانهها ایجاد نخواهد شد.
وی افزود: حرکت از سلامت الکترونیک به سلامت هوشمند، نیازمند توسعه همزمان زیرساخت، استانداردها، کیفیت داده، امنیت، حکمرانی داده، توانمندی نیروی انسانی و همکاری میان بازیگران مختلف نظام سلامت است.
مشاور رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور خاطرنشان کرد: سلامت هوشمند زمانی محقق میشود که دادهها بهصورت مؤثر به دانش تبدیل شوند، دانش از تصمیمگیری پشتیبانی کند و تصمیمها در نهایت به خدمات بهتر و ارتقای سلامت مردم منجر شوند.
رضانژاد گفت: «هدف نهایی از سلامت هوشمند، هوشمند کردن سامانهها نیست؛ هدف، بهبود سلامت مردم است.»
وی افزود: نظام سلامت آینده باید بتواند زودتر ببیند، دقیقتر تحلیل کند، بهتر تصمیم بگیرد و پیش از تبدیل شدن مسائل به بحران، مداخله مؤثر انجام دهد؛ مسیری که میتواند سلامت را از ثبت صرف اطلاعات و ارائه خدمات واکنشی، به سمت نظامی پیشگیرانه، دادهمحور، یکپارچه و هوشمند هدایت کند.
نظر شما